Den Haag, Nederland – De naam Lucia de Berk zal voor altijd verbonden blijven met een van de grootste gerechtelijke dwalingen in de Nederlandse geschiedenis. De voormalige verpleegkundige werd in 2003 veroordeeld voor meerdere moorden op patiënten, maar na jaren van juridische strijd en nieuw onderzoek werd zij in 2010 volledig vrijgesproken. Hoe kon een vrouw die werkte in de zorg, die gezworen had levens te redden, worden weggezet als een meervoudig moordenaar?

De Zaak

Lucia de Berk was een toegewijde verpleegkundige in verschillende ziekenhuizen en zorginstellingen, waaronder het Juliana Kinderziekenhuis in Den Haag. In 2001 werd ze echter verdacht van betrokkenheid bij een reeks sterfgevallen onder patiënten, vaak kwetsbare baby’s en ouderen. De zaak begon toen een arts alarm sloeg na het overlijden van een baby op de afdeling waar Lucia werkte.

Een statistische analyse leek uit te wijzen dat er een opvallende correlatie was tussen sterfgevallen en de diensten van De Berk. Dit leidde tot de theorie dat zij de patiënten opzettelijk om het leven bracht. Al snel werd een onderzoek gestart naar eerdere overlijdensgevallen op afdelingen waar zij had gewerkt.

Het Psychologisch Profiel van de “Dader”

Het OM schetste een beeld van De Berk als een “engelen des doods”, een verpleegkundige die genoot van de macht over leven en dood. Er werd gespeculeerd dat zij leed aan het syndroom van Münchhausen by proxy, een psychische stoornis waarbij iemand opzettelijk anderen ziek maakt om aandacht te krijgen.

Tijdens haar proces bleef Lucia volhouden onschuldig te zijn. Er was echter weinig oog voor haar kant van het verhaal. Haar teruggetrokken en enigszins excentrieke persoonlijkheid werd tegen haar gebruikt, en haar liefde voor het occulte – ze las tarotkaarten – werd opgevoerd als bewijs van haar “duistere” aard.

De Rechtzaak en Het Motief

De rechtszaak tegen De Berk werd grotendeels opgebouwd op basis van statistische aannames en indirect bewijs. De aanklagers beweerden dat het aantal sterfgevallen bij haar diensten veel hoger lag dan gemiddeld, en dat dit geen toeval kon zijn.

Hoewel er geen direct forensisch bewijs was – geen sporen van gif, geen getuigenverklaringen die haar betrapten op een misdrijf – werd zij in 2003 veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Haar vermeende motief? Sensatiezucht en een ziekelijke behoefte om de dood van dichtbij mee te maken.

De Justitiële Dwaling

Vanaf het begin waren er deskundigen die vraagtekens zetten bij de veroordeling. Statistici wezen erop dat de gebruikte berekeningen onbetrouwbaar waren en dat er geen solide wetenschappelijke basis was voor de conclusies. Bovendien bleken sommige sterfgevallen natuurlijke oorzaken te hebben.

In 2008 heropende de Hoge Raad de zaak, nadat professoren en advocaten zich tegen de oorspronkelijke veroordeling keerden. Nieuw forensisch onderzoek kon geen enkel bewijs van moord vinden. In 2010 werd Lucia de Berk definitief vrijgesproken.

Conclusie

De zaak-Lucia de Berk is een pijnlijke herinnering aan hoe een combinatie van tunnelvisie, statistische fouten en vooroordelen kan leiden tot een onterechte veroordeling. Hoewel ze haar vrijheid terugkreeg, waren de jaren in de gevangenis en de publieke veroordeling een traumatische ervaring.

Het heeft geleid tot meer bewustwording over gerechtelijke dwalingen in Nederland, maar de vraag blijft: hoe voorkomen we dat zoiets opnieuw gebeurt?