25 maart 2025 – De doodstraf is al eeuwenlang een van de meest controversiële vormen van strafrecht. Hoewel veel landen de praktijk hebben afgeschaft, blijft de doodstraf in verschillende delen van de wereld in gebruik. De discussie erover wordt gevoed door ethische, juridische en praktische vragen: Is het een effectieve afschrikking? Kan gerechtigheid worden gegarandeerd? En is er ruimte voor vergiffenis en rehabilitatie?

Wereldwijde Toestand van de Doodstraf

Volgens het meest recente rapport van Amnesty International werden er in 2024 wereldwijd minstens 1.200 executies uitgevoerd, een stijging van 15% ten opzichte van 2023. De meeste van deze executies vonden plaats in een klein aantal landen:

• China blijft het land met het hoogste aantal executies, maar de exacte cijfers worden geheimgehouden. Schattingen suggereren dat het om duizenden gevallen per jaar gaat.
• Iran voerde in 2024 meer dan 500 executies uit, vaak voor misdrijven als drugshandel, die in veel andere landen niet met de dood bestraft worden.
• Saudi-Arabië verdubbelde het aantal executies in 2024, waarbij publiekelijke onthoofdingen nog steeds voorkomen.
• De Verenigde Staten zagen een lichte daling, maar staten als Texas en Florida bleven executies uitvoeren via de dodelijke injectie.

In Europa is de doodstraf volledig afgeschaft, met uitzondering van Wit-Rusland, waar in 2024 nog meerdere terdoodveroordeelden zijn geëxecuteerd. Kazachstan, Papoea-Nieuw-Guinea en Maleisië hebben de doodstraf recent afgeschaft, terwijl landen als Japan en India vasthouden aan de straf maar deze minder vaak toepassen.

Manieren van Executie

De methoden waarmee de doodstraf wordt uitgevoerd verschillen per land en kunnen als gruwelijk worden beschouwd:

• Dodelijke injectie (VS, China): Hoewel bedoeld als een “humane” methode, zijn er gevallen bekend waarbij de injectie mislukte, wat leidde tot langdurig lijden.
• Ophanging (Iran, Japan, Egypte): In Iran worden sommige executies zelfs in het openbaar uitgevoerd om een afschrikwekkend effect te bewerkstelligen.
• Onthoofding (Saudi-Arabië): Publieke executies zijn hier nog steeds toegestaan, vaak als straf voor moord en terrorisme.
• Firing squad (vuurpeloton) (Noord-Korea, VS – Utah als enige staat): In 2023 werd in Zuid-Carolina deze methode opnieuw geïntroduceerd als alternatief voor de dodelijke injectie.
• Electrocution (elektrische stoel) (VS – enkele staten): Hoewel grotendeels vervangen door de dodelijke injectie, wordt deze methode nog steeds als optie aangeboden in staten zoals Alabama en Tennessee.

Argumenten Voor en Tegen de Doodstraf

Voorstanders:

1. Afschrikwekkend effect: Sommige politici en burgers geloven dat de doodstraf potentiële criminelen afschrikt. In Singapore, waar de doodstraf actief wordt gebruikt voor drugshandel, claimt de regering dat het beleid helpt om de criminaliteit laag te houden.
2. Rechtvaardigheid voor slachtoffers: Nabestaanden van moordslachtoffers pleiten soms voor de doodstraf als ultieme vorm van gerechtigheid. Een bekend voorbeeld is de zaak van Dylann Roof in de VS, die in 2015 een racistische massamoord pleegde in een kerk in Charleston. Hij werd ter dood veroordeeld en wacht nog op zijn executie.
3. Kostenbesparing: Voorstanders stellen dat lange gevangenisstraffen duurder zijn dan een snelle executie, al blijkt uit onderzoek dat doodstrafzaken juist vaak meer kosten door juridische procedures.

Tegenstanders:

1. Gerechtelijke dwalingen: Studies tonen aan dat wereldwijd honderden terdoodveroordeelden onschuldig bleken. In de VS werd bijvoorbeeld in 2023 de terdoodveroordeelde Barry Jones na 29 jaar vrijgelaten nadat bleek dat zijn veroordeling onterecht was.
2. Gebrek aan afschrikwekkend effect: Onderzoeken, zoals die van de Universiteit van Cambridge, tonen aan dat de doodstraf geen significant effect heeft op criminaliteitscijfers. In staten zonder de doodstraf is de misdaadcijfers vaak niet hoger dan in staten die de straf wel hanteren.
3. Ethische bezwaren: Veel mensenrechtenorganisaties, waaronder Amnesty International en de Verenigde Naties, stellen dat de doodstraf in strijd is met de fundamentele rechten van de mens. Paus Franciscus en andere religieuze leiders hebben zich fel uitgesproken tegen deze strafmaatregel.

Recente Ontwikkelingen en Toekomstperspectief

In de VS groeit de beweging om de doodstraf af te schaffen. In 2024 schafte Oregon de straf volledig af, en staten zoals Ohio en Louisiana overwegen soortgelijke stappen. President Biden heeft zijn steun uitgesproken voor een federaal verbod, maar dat is nog niet doorgevoerd.

In Afrika en Azië worden ook stappen gezet. Ghana en Kenia debatteren over de afschaffing van de doodstraf, terwijl Maleisië in 2023 al besloot de verplichte doodstraf af te schaffen en te vervangen door lange gevangenisstraffen.

China en Iran blijven echter strenge doodstraffen hanteren. In China is kritiek op de regering of economische fraude soms al genoeg voor een executie. Iran executeerde in 2024 meerdere demonstranten die deelnamen aan protesten tegen het regime.

Conclusie

Hoewel de doodstraf in veel landen verdwijnt, blijft het een controversieel onderwerp. Terwijl landen als China, Iran en de VS nog steeds executies uitvoeren, groeit wereldwijd de druk om deze praktijk te beëindigen. De komende jaren zullen bepalend zijn voor de toekomst van de doodstraf, waarbij zowel juridische als maatschappelijke ontwikkelingen een cruciale rol spelen.

Of de wereld uiteindelijk volledig afscheid neemt van de doodstraf, blijft een open vraag. Wat wel zeker is, is dat het debat voorlopig nog niet voorbij is.