Den Haag, 16 maart 2025 – De levenslange gevangenisstraf is een van de zwaarste straffen die een rechter kan opleggen. Maar wat betekent levenslang nu precies? En hoe verschilt de uitvoering van deze straf in verschillende landen? 

Levenslang in Nederland: écht tot de dood?
In Nederland betekent een levenslange gevangenisstraf in principe dat een veroordeelde nooit meer vrijkomt. Dit beleid werd jarenlang als onmenselijk bekritiseerd, omdat het geen perspectief bood op rehabilitatie. Sinds een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in 2013 heeft Nederland echter een aanpassing doorgevoerd: na 25 jaar krijgt een gevangene een herbeoordeling. Dit betekent niet automatisch vrijlating, maar biedt wel de mogelijkheid tot een tweede kans. 

Een bekend voorbeeld is de zaak van Cevdet Y., de dader van de zesvoudige moord in café ’t Koetsiertje in Delft in 1983. Hij kreeg levenslang en zat decennialang vast zonder uitzicht op vrijlating. Pas in 2023 werd hij overgebracht naar een resocialisatiecentrum. 

Toch blijft levenslang in Nederland een van de strengste straffen in Europa. Gratie wordt zelden verleend; sinds 1986 gebeurde dat slechts twee keer.  

Hoe zit het in andere landen? 
Nederland is streng, maar in andere landen zijn er grote verschillen in hoe levenslang wordt toegepast. 

– België: Een levenslange straf betekent vaak dat de dader na 15 jaar al in aanmerking kan komen voor vervroegde vrijlating. In 2020 werd Michel Lelièvre, handlanger van kindermoordenaar Marc Dutroux, na 25 jaar vrijgelaten, wat veel protest opriep. 
– Duitsland: Hier kan een levenslange straf na 15 jaar worden herzien. Echter, als de misdaad bijzonder ernstig is, kan de rechter bepalen dat de dader nooit wordt vrijgelaten.
– Verenigd Koninkrijk: Sommige criminelen krijgen een ‘whole life order’, wat betekent dat ze nooit vrijkomen. Bekende voorbeelden zijn de seriemoordenaar Peter Sutcliffe, de ‘Yorkshire Ripper’, en Thomas Mair, de moordenaar van politica Jo Cox. 
– Verenigde Staten: De VS kent zowel levenslang met als zonder mogelijkheid tot parole (voorwaardelijke vrijlating). In sommige staten, zoals Texas en Florida, betekent ‘life without parole’ dat de dader tot de dood in de cel blijft. De beruchte crimineel Charles Manson overleed in 2017 na meer dan 45 jaar gevangenschap zonder ooit kans te hebben gehad op vrijlating. 

Discussie: Vergelding of rehabilitatie?
Critici van de levenslange gevangenisstraf wijzen erop dat mensen kunnen veranderen. “Als iemand na 30 of 40 jaar berouw toont en geen gevaar meer vormt, is het dan nog rechtvaardig om hem vast te houden?” vraagt criminoloog Hans de Vries zich af. 

Anderen vinden juist dat zware criminelen nooit mogen vrijkomen. De nabestaanden van slachtoffers van moordenaars zoals Willem Holleeder of Ridouan Taghi benadrukken dat hun geliefden geen tweede kans krijgen. “Waarom zou een moordenaar dat wel verdienen?” zeggen zij. 

De discussie over levenslang blijft gevoelig. Moet de straf echt een leven lang duren, of moet er altijd een kans op rehabilitatie zijn? De komende jaren zal deze kwestie in veel landen opnieuw op de politieke agenda komen. 

Wat vind jij: moet levenslang écht levenslang blijven?